شیراز - ایرنا - شورای فرهنگ عمومی کشور برای ارج نهادن به روستا و فرهنگ روستایی روز 15 مهر ماه را در تقویم ملی به نام روز روستا نامگذاری کرده است . ...

به گزارش خبرنگار ایرنا ، این نامگذاری فرصتی است تا با دقت بیشتر به فعالیت های توسعه روستایی در این مناطق پرداخته شود و نقاط قوت و ضعف بیشتر و بهتر دیده شود تا با تاکید بر داشته ها و توانمندی های روستایی و با شناسایی و رفع نقاط ضعف برنامه ریزی های بهتر برای توسعه روستایی انجام گیرد.
برای روستا و دِه تعاریف متعدد و زیادی گفته شده، ده یا روستا که در کتاب های نشر قدیم به صورت دیه هم دیده می شود، در زبان پهلوی، ده (Deh) در پارسی باستان (Dahya) به معنی سرزمین و در اوستا به شکل دخیو (Daxya) آمده است.
در ایران، ده از قدیمی ترین زمان یک واحد اجتماعی و تشکیلاتی و جایی بوده که در آن گروههایی از مردم روستایی برای همکاری در زمینه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گرد هم تجمع یافته اند.
ده اساس زندگی اجتماعی ایران را تشکیل می دهد و اهمیت آن به اعتبار اینکه یک واحد تشکیلاتی در زندگی روستایی است، در سراسر قرون وسطی و از آن پس تا به امروز برقرار بوده است.
روستا برآیندی از عناصر طبیعی و عناصر ساخته شده است که به گونه ای زمینه سازگاری فرد را با جامعه فراهم می آورد و موجب جامعه پذیری می شود.
در ده بین گروه و فضای جغرافیایی محدود و بسته و ثابت نوعی روابط اقتصادی - اجتماعی - فرهنگی وجود دارد و این روابط موجب پیدایش وحدت و یکپارچگی گروه می شود و آن را از گروه دیگر متمایز می سازد.
اجتماع ده دارای نیروی معنوی مسلط بر اعضایش است که بر رفتار افراد نظارت عالیه شدید دارد و آنها را به پیروی از هنجارهای اجتماعی وادار می کند و این نیروی معنوی همان سنت های روستایی و قوانین ثابتی است که بر جامعه ده حاکم است.
برخی صاحبنظران گفته اند جامعه روستایی به عنوان یک جامعه آرمانی که سرشار از تقدس، هماهنگی و صلح و صفاست شناخته می شود .
در این رابطه گفته شده صفت روستایی دارای مفهوم خوشایند و مطمئنی است زیبایی، سادگی، راحتی، فراغت، منظره های دلگشا، آزادی، صلح و صفا و آرامش از ویژگی های روستا است.
همچنین روستا به عنوان یک سکونت گاه مستقل در قانون تعریف شده است که اگر جمعیت آن از یک نصاب معینی افزون تر شود دولت می تواند آن را به شهر ارتقاء دهد پس پایه سکونتگاهها روستاها بوده است و اغلب شهرهای امروز در سطح استان و کشور تا چند سال قبل روستایی بوده اند که در اثر تحولات منطقه ای با جذب جمعیت و تغییر ساختار فضایی تبدیل به شهر شده اند.
روستا را از چند جهت متمایز از شهر می دانند یا به عبارتی اگر روستا برخی کارکردها و ویژگی های خود را از دست بدهد و برخی ویژگی ها و کارکردها را پیدا کند می توان به آن نقطه شهر اطلاق کرد.
این ویژگی علاوه بر ابعاد جمعیتی ابعاد اقتصادی و اجتماعی است یکی از ویژگی های مشخص یک روستا اقتصاد مبتنی بر تولید بخصوص مبتنی بر کشاورزی است بر اساس همین نوع اقتصاد شیوه معیشت مردم شکل می گیرد و تخصص های لازم در روستا تعریف می شود و افراد سامان زندگی روزانه خودرا با این نوع اقتصاد منطبق می کنند.
در کشاورزی ویژگی تولید هر محصول و شرایط محیطی مختلف روشهای گوناگونی را برای زیستن به وجود می آورد.
به زبان ساده تر اقتصاد روستایی شیوه زندگی کردن را به روستایی می آموزد بر اساس همین شیوه های تولید و توزیع کار بین روستائیان روابط اجتماعی شکل می گیرد که معمولا این روابط با شیوه های تولید و روشهای معیشت منطبق است.
در طول تاریخ روستاهای ایران مدلهای مختلفی از زندگانی مردم را در شرایط مختلف آب و هوایی در ارتفاعات مختلف توپوگرافیک به خود دیده است کشاورزان و زارعین غلات، باغداران، دامداران و... هر کدام شیوه ای از تولید را برگزیده اند و هر شیوه از تولید یک روابط کار تعریف کرده و روابط کار هم باعث ایجاد روابط اجتماعی مخصوص به خود شده است.
در یک نگاه کارشناسانه و دقیق می توان به تعداد آبادیهای ایران انواع زیستن را ملاحظه کرد و هر روستا خود یک ویژگی منحصر به فردی دارد که آن را با روستاهای دیگر متمایز می کند و به همین دلیل وقتی به عنوان یک محقق به یک آبادی سفر می کنیم باز هم موضوعی جدید و شیوه ای متمایز می بینیم که برایمان قابل تأمل و دقت است.
این ویژگی های منحصر به فرد روستایی از جنبه های اقتصادی و اجتماعی در اثر عواملی به مرور دستخوش تغییر می گردد و شیوه های امروزین روابط کار و تولید جای آن را می گیرد و روستا از لحاظ معنایی و مفهومی تبدیل به سکونت گاههای جدید می شود که به آن شهر اطلاق می شود.
انبوه مهاجرتهای چند دهه اخیر از روستاهای ایران به شهرها و نیز کثرت تبدیل روستاها به شهر یک اتفاق صرفاً کالبدی و سکونت گاهی نیست که آن را در توسعه افقی و عمودی شهرها خلاصه کنیم یک اتفاق بسیار مهم اقتصادی و اجتماعی است.
یعنی مهاجرت روابط کار و شیوه های تولید را تغییر می دهد و به تناسب آن روابط اجتماعی و ویژگی های فرهنگی جامعه دچار تحول می شود و بد به حال کشوری که این روند تغییرات و تحولات مدیریت شده نباشد و هدایت به سرانجام مطلوب نگردد چون باعث می گردد عمق استراتژیک اقتصاد کشور که کشاورزی مبتنی بر شرایط و ویژگی های محیط محلی است آسیب ببینند مشاغل فراوانی از بین برود دولت مجبور شود در مقابل ایجاد اشتغال در نقاط شهری به مردم وعده بدهد و یا باعث می شود افراد اثرگذار و فعال دیروز که روستاها را آباد نگه داشتند نتوانند در شهرها چراغ خانه خود را روشن نگه دارند و روابط اجتماعی به هم می ریزد و انسانهای خدوم دیروز تبدیل به انسانهای سربار می شوند و تضادهای جدیدی ایجاد می شود که یک سوی آن جامعه شهری میزبان است که چندین نسل با روابط اجتماعی شهری زیسته است و جامعه میهمان که هنوز روابط اجتماعی جدید را نمی دانند ولی مجبور است خود را بر آن منطبق نماید و باید در یک تغییر فرهنگی ره صد ساله را یک شبه بپیماید.
اگر امروز را با چند دهه قبل مقایسه کنیم تغییرات و جابجایی های جمعیتی را می توان با عدد و رقم دریافت، در کشوری که در 50 سال قبل بیش از 70 درصد آن روستایی بوده است و روابط کار و تولید آن بر اساس معیشت و اقتصاد کشاورزی بوده امروز کمتر از 30 درصد این جمعیت از چنین ممری ارتزاق می کنند یعنی در کشور هر چه جمعیت اضافه شده است شهرها بزرگتر شده وسرمایه گذاری ها هم در نقاط شهری جذب شده است.
وقتی دولت برای ایجاد صنعت و خدمات در نقاط شهری سرمایه گذاری می کند و زیرساخت را فراهم می کند روابط تولید جدید(صنعتی و خدماتی) شکل می گیرد که جاذبه مناسبی برای جذب جوانان روستایی است.
سیاست ایجاد تحول در مناطق روستایی با این دیدگاه که بتوان سکونت گاههای روستایی را آنقدر رشد دهیم که خود به عنوان یک مرکز جمعیتی مناسب و مطلوب تبدیل شود و روستایی تمایلی به مهاجرت نداشته باشد و یا نخواهد با شهرشدن روستا روابط کاریش تغییر کند یک سیاست اصولی بود که از ابتدای انقلاب اسلامی برنامه ریزان کشور را به خود مشغول نمود.
مدلهای مختلف رشد و توسعه روستایی مطرح شد که از آن جمله خدمات رسانی فوق العاده توسط نهادهای انقلابی نظیر بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، بود که اتفاق افتاد.
با نگاه به تجربیات جهانی و نیز آنچه در ایران اتفاق افتاده است مدل مدیریت روستایی که بتواند روستا را به عنوان یک سکونت گاه خود اتکا و پایدار درآورد مدل ایجاد شوراهای اسلامی و دهیاری تلقی گردید یعنی رشد و توسعه درون زا و جوشش از درون، مدلی بود که در قانون تأسیس دهیاری های خودکفا در تیرماه 1377 ظهور کرد و متعاقب آن روستاهای کشور و استان شروع به تأسیس دهیاری نمودند.
باید گفت چون روستا به عنوان یک سکونت گاه مستقل از شهر یک سری ویژگی های خاص اجتماعی و اقتصادی دارد نمی توان آن را با الگوهای شهری مدیریت کرد پس نیاز است مدل مدیریت آن به صورت ویژه و منحصر به خود آن روستا تعریف گردد.
آنچه که همه گارشناسان برای پیشگیری از مهاجرت روستاییان به شهرها و ماندن روستایی در روستا و حفظ بافت معیشتی روستا بر آن تاکید دارند در دو واژه " توسعه روستایی " خلاصه می شود .
کارشناسان در تعریف توسعه اشاره می کنند که علاوه بر زیرساختهای عمرانی که مشهود و بارز است باید به مسایل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی هم پرداخته شود تا توسعه اتفاق بیفتد.
توسعه روستایی زمانی اتفاق می افتد که شرایط یک زندگی متعارف برای روستایی فراهم باشد ، عمران و آبادی روستا محقق شود ، اماکن عمومی مثل حمام بهداشتی و غسالخانه و پارک و آرامستان روستا وجود داشته باشد .
در این زمینه گفت و گویی با مهندس سید علی نقی لقمانی مدیر کل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی فارس انجام داده ایم ، مدیر کل بنیاد مسکن دراین گفت و گو مهمترین محورهای توسعه روستایی و وظایف بنیاد را تشریح کرده است .
مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی فارس با گرامیداشت روز روستا بیان داشت : اقتصاد در روستا به اشتغال اهالی بپردازد و مسایل اجتماعی و فرهنگی هم مدیریت و هدایت شود علاوه بر همه اینها حفظ محیط طبیعی با جمع آوری پسماند، ساماندهی آبهای سطحی اجرایی شود .
سید علی نقی لقمانی افزود: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی که یادگار امام راحل و زمینه ساز توسعه روستایی در روستاها است از جمله نهادهایی است که کار بازسازی و بهسازی مناطق روستایی و مقاوم سازی این مناطق را به عهده دارد و در سالهای گذشته تحول اساسی در روستاها به وجود آورده و برای توسعه روستایی دراین مناطق بستر را فراهم کرده است.
به گفته وی عمران وآبادانی روستاها یکی از مهمترین اقدامات بنیادمسکن انقلاب اسلامی در سطح روستاهای کشور است که با توجه به اقدامات انجام شده این کار باعث می شود تا تامین امکانات بصورت عادلانه توزیع وشرایط زیست محیطی نیز با تهیه واجرای طرح های هادی روستایی بهبود بخشیده شود.
وی ادامه داد: از طرفی با ساماندهی نظام مالکیت اراضی روستایی ،امکان بهره گیری روستاییان از تسهیلات بانکی وافزایش ارزش حقوقی واقتصادی املاک روستایی که از اهداف صدور سند مالکیت روستایی است که توسط بنیادمسکن انقلاب اسلامی اجرایی می شود از دیگر اقدامات دهه اخیر است.
به گفته این مسوول ،مطالعه و بررسی در زمینه تشخیص و تعیین نیازمندی های مسکن محرومان اعم از روستایی و شهری ، تهیه طرح های هادی و اصلاح معابر در روستاها ، نظارت بر پرداخت و مصرف وام های قرض الحسنه مسکن روستایی اهم وظایف بنیاد مسکن انقلاب اسلامی است.
لقمانی خاطر نشان کرد : همچنین تهیه و اجرای طرح های هادی روستایی ، طرح بهسازی مسکن روستایی مطالعات منطقه ای و طرح های مطالعاتی ، بازسازی و نوسازی مناطق آسیب دیده از سوانح طبیعی تفکیک و واگذاری زمین روستایی ، توزیع وام قرض الحسنه مسکن روستایی از وظایف محوله به معاونت عمران روستایی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی است .
وی اذعان داشت : برای اجرای طرح های هادی که در واقع سند توسعه روستایی قلمداد می شود اهدافی ترسیم شده که مهمترین آن تامین عادلانه امکانات ، هدایت وضعیت فیزیکی روستا ، ایجاد تسهیلات لازم جهت بهبود مسکن روستاییان است .
مدیرکل بنیاد مسکن فارس گفت : صدور اسناد مالکیت روستاها براساس مواد قانون برنامه توسعه نیز از وظایف بنیاد مسکن است که بخوبی دنبال شده است .
به گفته وی، همچنین تامین زمین برای پروژه های انجمن خیرین مسکن ساز به صورت هبه ، وصایت ، صلح و وقف ، زمین های دولت وسایر ارگان ها در حیطه وظایف بنیاد و در راسای توسعه روستایی است .
این مقام مسوول افزود : بنیاد مسکن در زمینه بازسازی مناطق آسیب دیده روستایی هم وظایف مهمی دارد ، وظایف اصلی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در بازسازی واحدهای آسیب دیده از سوانح طبیعی شامل تامین مصالح ساختمانی ، بستر سازی به منظور جلب مشارکت مردم و هدایتهای فنی و ارائه خدمات فنی مهندسی است که تاکنون از انجام آن به خوبی بر آمده است.
مهندس لقمانی تاکید کرد : همچنین بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در راستای برنامه توسعه اقتصادی و اجتماعی چهارم و پنجم (طی 10 سال ) موظف گردید نسبت به تحقق ساخت دو میلیون واحد مسکونی مقاوم در برابر زلزله اقدام نماید لذا کلیه اقدامات این قانون تحت عنوان طرح ویژه بهسازی مسکن روستایی به انجام می رسد .
اوی افزود: از دیگر وظایفی که بنیاد مسکن در روستاها متقبل شده و در حال انجام است شناسایی روستاهای هدف گردشگری و زمینه سازی برای حفظ بافت تاریخی و گردشگری این مناطق است .
مدیر کل بنیاد مسکن فارس با تشریح ویژگی های بافت اقلیمی و جمعیتی فارس یاد آور شد : در استان فارس هم تعدادی روستا دراین زمینه شناسایی شده که روستاهای ده کهنه سپیدان ، بند امیر شیراز، قصر یعقوب ، خرم بید کوهنجان شیراز، سرمشهد کازرون ، مارگون سپیدان ، قلات شیراز ، دشتک مرودشت ، تنگ براق اقلید ، مهارلو شیراز ، پاقلعه ممسنی ، کاریان لارستان ، جیدرزار مرودشت ، آتشکده فیروزآباد و قنات ابراهیم بوانات در ردیف این روستاها است .
وی افزود: نگاهی به بافت جمعیتی استان فارس هم نشانگر آن است که این استان در زمینه جمعیت و توسعه روستایی دارای توانمندی هایی است که میتوان بر اساس آن برنامه ریزی های توسعه روستایی را انجام داد .
به گفته وی : بر اساس اولین سرشماری رسمی که در سال 1335 خورشیدی صورت گرفت، از میان کل 13 استان کشور در آن زمان، استان فارس و بنادر با جمعیتی معادل یک میلیون و 320 هزار و 614 نفر، نهمین استان پر جمعیت ایران بود.
وی افزود: بیست سال بعد در سرشماری سال 1355 خورشیدی جمعیت استان فارس به دو میلیون 35 هزار و 582 نفر افزایش پیدا کرد و در سرشماری سال 1375 خورشیدی جمعیت استان فارس به سه میلیون و 817 هزار و 36 نفر رسید .
لقمانی در ادامه گفت : اما در آخرین سرشماری رسمی کشور که در سال 1385 خورشیدی صورت گرفت، استان فارس با جمعیتی معادل چهار میلیون و 336 هزار و 878 نفر چهارمین استان پرجمعیت کشور بود، همچنین بر طبق برآورد جمعیتی سازمان ملی آمار ایران که در شهریور ماه سال 1390 صورت گرفت، جمعیت استان فارس چهار میلیون و 528 هزار و نفر 514 برآورد شده است .
وی با تشریح بافت جمعیتی این استان گفت : پس از شیراز شهرستان های کازرون با 330 هزار نفر ، مرودشت با 307 هزار نفر و لارستان با ٨٧٩ هزار نفر، جهرم با 209 هزار نفر و فسا با ٢٠٣ هزار نفر پرجمعیت ترین شهرستان های استان هستند.
به گفته وی ، در زمینه کمیت کار بنیاد فارس یکی از بزرگترین استان ها است ، فارس 123 هزار کیلومتر وسعت 29 شهرستان و چهار هزار آبادی و روستا دارد و بیشترین فعالیت ما برای روستاییان است.
این مسوول گفت : دراستان فارس حدود دو هزار و 250 روستای بالای 20 خانوار وجود دارد و در برنامه پنجم هم باید مطالعات طرحهای هادی برای همه روستاها انجام دهیم.
این مقام مسوول گفت : بیش از 93 درصد روستاهای استان فارس اکنون طرح هادی دارد و شناسانه توسعه روستا در این مناطق به تصویب رسیده و برنامه توسعه فیزیکی هم به تصویب رسیده و اینک این طرح ها در حال اجرا است .
به گفته وی با بیان اینکه 34 درصد روستاهای استان فارس دارای طرح های عملیات بهسازی روستایی است و دراین مناطق خیابان کشی انجام شده گفت : امسال روند تخصییص اعتبارات بهتر از پارسال است و بطور نسبی کار نیز سریعتر و بهتر انجام خواهد شد .
علی نقی لقمانی دراین زمینه اظهار داشت : دراستان فارس 104 نقطه شهری داریم و مابقی نقاط روستایی است ، جمعیت روستایی فارس یک میلیون و 600 هزار نفر است که از جمعیت خیلی از استان های دیگر بیشتر است .
وی ادامه داد : هشت درصد جمعیت کشوررا دراستان فارس داریم و حجم کارهای انجام شده در بیناد مسکن هم متناسب با این وسعت و پراکندگی است .
امید است نامگذاری روزی بنام روستا در تقویم ملی زمینه ساز توسعه روستایی بیشتر و مقدمه ای برای فراهم آوردن امکانات زندگی بهتر در روستاها باشد تا هم چرخ اقتصاد و معیشت در روستاها به خوبی بچرخد و هم با استفاده از توانمندی های روستا بتوانیم زمینه اشتغال و توسعه بیشتر فراهم نماییم.
به گفته وی عمران وآبادانی روستاها یکی از مهمترین اقدامات بنیادمسکن انقلاب اسلامی در سطح روستاهای کشور است که با توجه به اقدامات انجام شده این کار باعث می شود تا تامین امکانات بصورت عادلانه توزیع وشرایط زیست محیطی نیز با تهیه واجرای طرح های هادی روستایی بهبود بخشیده شود.
از طرفی با ساماندهی نظام مالکیت اراضی روستایی ،امکان بهره گیری روستاییان از تسهیلات بانکی وافزایش ارزش حقوقی واقتصادی املاک روستایی که از اهداف صدور سند مالکیت روستایی است که توسط بنیادمسکن انقلاب اسلامی اجرایی می شود از دیگر اقدامات دهه اخیر است. ک/4
678 / 677 / 667